Niezgodność grup krwi i konflikt serologiczny

Przez lata hodowcy kotów borykali się z problemem niewyjaśnionej śmiertelności wśród kocich noworodków, która dotykała jedne rasy częściej od innych. Dopiero badania w latach 80-tych ubiegłego wieku nad grupami krwi u kotów wykazały, że jednym z powodów syndromu słabnących kociąt (Fading Kitten Syndrome) może być izoerytroliza noworodków, wywoływana przez niezgodność grupy krwi matki i jej potomstwa.

U kotów występują trzy grupy krwi: A (najbardziej powszechna), B (częsta u niektórych ras) oraz AB (niezależnie od rasy występująca bardzo rzadko).

Grupa krwi jest determinowana genetycznie inaczej niż u człowieka. U kotów gen odpowiedzialny za grupę krwi A jest dominujący w stosunku do genu na grupę B. Oznacza to, że tylko kot posiadający dwa geny na grupę B będzie miał grupę krwi B. Kot z grupą krwi A może być zarówno homozygotą (posiadać dwa geny na grupę A) jak i heterozygotą (posiadać jeden gen na grupę A i jeden na grupę B).

Trzeci rodzaj grupy krwi występującej u kotów, grupa AB, jest jeszcze nie w pełni poznany. Badania wskazują, że czynnikiem determinującym tę grupę krwi jest osobny allel, recesywny w stosunku do A, ale dominujący w stosunku do B.

Krzyżówka przedstawiająca dziedziczenie grup krwi
Kotka
Grupa krwi A Grupa krwi B
Genotyp: AA Ab bb
Kocur Grupa krwi A AA AA – grupa A AA – grupa A
Ab – grupa A
Ab – grupa A
Konflikt 100%
Ab AA – grupa A
Ab – grupa A
AA – grupa A
Ab – grupa A
bb – grupa B
Ab – grupa A
Konflikt 50%

bb – grupa B

Grupa krwi B bb Ab – grupa A Ab – grupa A
bb – grupa B
bb – grupa B

Konsekwencją ekspresji genów jest wytworzenie na powierzchni erytrocytów odpowiedniego białka: dla grupy A jest to antygen A, dla grupy B – antygen B, zaś dla grupy AB – antygen A oraz B.

W osoczu krwi kotów z grupą krwi A naturalnie nie występują, albo występują nieliczne, przeciwciała anty-B, a u kotów z grupą AB nie występują przeciwciała przeciwko pozostałym dwóm grupom. Jednakże organizm kota z grupą B produkuje bardzo silne przeciwciała anty-A, które mogą być przyczyną poważnego konfliktu serologicznego.

Izoerytroliza noworodków

Miot kociąt z izoerytrolizą. Kocięta mają zażółcone nosy, poduszki łap i końcówkę ogona. foto: © www.dr-addie.com

Do izoerytrolizy, czyli niedokrwistości hemolitycznej, dochodzi gdy nowonarodzone kocięta posiadają inną grupę krwi (A lub AB) niż matka (B). Ssąc siarę, otrzymują jednocześnie przeciwciała skierowane przeciwko własnym czerwonym krwinkom, które są niszczone gdy tylko przeciwciała dostaną się do krwioobiegu kociąt.

Mocz od kociaka zdrowego (po lewej) i chorego (po prawej). foto: © winnfelinehealth.org

Objawy mogą być różne w zależności od zawartości przeciwciał w siarze matki, ilości wypitego mleka przez kocięta w ciągu pierwszych godzin życia oraz ilości zaabsorbowanych przeciwciał. W niektórych przypadkach izoerytroliza powoduje nagłą śmierć kociąt bez oznak choroby. Najczęściej jednak kocięta w ciągu kilku dni stają się osowiałe, słabe i zaprzestają ssania.

Z powodu silnej anemii błony śluzowe bledną, a następnie kocięta wykazują wyraźne objawy żółtaczki, ponieważ wątroba kociąt ma trudności z usunięciem martwych erytrocytów. W rezultacie anemii i upośledzenia transportu tlenu może nastąpić niewydolność narządów wewnętrznych lub martwica tkanek kończyn oraz końcówek uszu i ogona. Chore kocięta wydalają charakterystyczny ciemnobrązowy lub krwisty mocz.

Leczenie polega przede wszystkim na jak najszybszym zaprzestaniu podawania siary przez 16-24 godziny po porodzie. Po tym czasie przeciwciała z mleka matki nie mogą już się przedostać z jelita do krwioobiegu i wyrządzić szkód, kocięta mogą być normalnie karmione.

Zapobieganie

  1. Zaprzestanie hodowania kotów z grupą krwi B eliminuje problem izoerytrolizy, ale powoduje zawężenie puli genowej. Dlatego ta metoda jest odpowiednia tylko dla ras, u których występuje niewielki odsetek kotów z grupą krwi B.
  2. Krycie kotek z grupą krwi B tylko kocurami z grupą B pozwala uniknąć konfliktu serologicznego, ale ogranicza wybór kocura do krycia, a na dłuższą metę sprawia, że procent kotów z grupą krwi B rośnie (wszystkie kocięta po rodzicach z grupą B również będą miały grupę B).
  3. Uniemożliwienie kociętom z grupą A ssania matki z grupą krwi B, przez pierwsze 16-24 godziny, znacznie zmniejsza ryzyko izoerytrolizy. Hodowcy pozostaje sztuczne karmienie lub znalezienie kociej mamki o grupie krwi A.

Podstawą profilaktyki jest oznaczanie grup krwi u kotów hodowlanych. Tylko w ten sposób możliwe jest planowanie kryć oraz dostatecznie wczesne odseparowanie zagrożonych kociąt.

Rozpowszechnienie grupy B

0% populacji 1-10% populacji 11-25% populacji 26% populacji i więcej
Amerykański krótkowłosy
Burmski
Orientalny krótkowłosy
Rosyjski niebieski
SyjamskiTonkijski
Maine Coon 3%
Norweski Leśny 7%
Abisyński 14-20%
Birmański 16%
Japoński bobtail 16%
Perski 14-24%
Szkocki Fold 15-18%
Sfinks 19%
Somalijski 17-22%
Brytyjski krótkowłosy 40-59%
Cornish Rex 34%
Egzotyczny 27%
Devon Rex 41-45%
Turecka angora 45%
Turecki van 60%

Słowa kluczowe: , ,

Piśmiennictwo

Tabela sporządzona na podstawie:
1. Journal of Veterinary Medicine Series A http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=15061437,
2. Urs Giger, Margret L. Casal i DMS Laboratories (USA) http://www.rapidvet.com/,
3. Dr. Diane Addie (UK) http://www.dr-addie.com/Blood%20groups.htm,
4. The Winn Feline Foundation http://www.winnfelinehealth.org/Winn_Press_Release-Blood_ID.pdf,
5. Knottenbelt et al 1999 UK http://www.felissana.nl/dutch/text/folders/Folder%20Bloedgroepen%2003-2002.pdf.